Requiem voor Evert

Aanleiding

In 2021 kwamen Pauli (mijn partner) en ik Evert van Hemert en zijn vrouw Anna tegen op een verjaardagsfeest van vrienden. We kwamen aan de praat, het was gezellig. Dat Evert geen doorsnee Nederlandse burger was, viel gelijk op. Flamboyant, bourgondisch, luidruchtig, eigenzinnig, groot ego, opvallende verschijning, maar ook goudeerlijk, attent, oprecht, zorgzaam, geen prietpraat en gezeur. We hadden eerder al wat beelden van hem gezien waaruit direct bleek dat we hier met een vakman te maken hadden. Anna en Evert bleken vlakbij te wonen, in Kolderwolde. Zo nu en dan spraken we af en zagen we zijn atelier en tentoonstellingsruimte aan huis, die hij voor een deel ook zelf had gebouwd.

We waren onder de indruk van zijn werk, zijn werklust, creativiteit en gedrevenheid als schilder en beeldhouwer. We voelden een sterke verwantschap. Op één van die koffiemomenten bij Anna en Evert zei Evert ineens vanuit het niets:

‘Hoite, je moet een Requiem voor me maken, voor 5 tuba’s en het moet 5 minuten duren.’

Het werd even stil…

‘Stop, wacht even, wat is hier aan de hand, hoezo een Requiem?’
‘Ik ga dood en wil graag dat jij een Requiem voor mij schrijft.’
‘Hoezo ga jij dood?’
‘Ik heb kanker en maak het niet lang meer.’

‘Ik weet niet of ik dat doe’ was mijn antwoord nadat de consequentie van zijn vraag tot me doordrong. Maar op weg naar huis hoorde ik van alles in mijn hoofd rondspoken en wist: hier zit ik aan vast. Een week later zei ik tegen Evert: ‘Oké, ik schrijf dat stuk, maar het wordt een stuk voor 3 tuba’s en 5 pauken. En het wordt een stuk van 15 minuten; je laat niet 4 musici komen voor 5 minuten.’

Dat ik dat bepaalde was voor Evert even nieuw, hij was niet gewend dat een ander bepaalde wat er zou gebeuren. Maar na enige uitleg stemde hij in en was benieuwd wat het zou worden.

‘Je wordt nog eens beroemd door mij’ zei hij nog om toch de aandacht weer naar zich toe te trekken. ‘Misschien is het wel andersom’, gaf ik hem terug.

We respecteerden elkaar in ons ambacht als cultuurmakers. Het woord kunstenaar kwam daarbij niet over onze lippen. Of het kunst is waar wij mee bezig zijn mag een ander bepalen; wij waren aan het werk en wisten van elkaar dat door gedisciplineerde arbeid dingen tot stand kwamen, en daar waren wij dagelijks mee bezig.

Vlak voor zijn overlijden in juli heeft Evert tijdens de cd-opname het stuk nog kunnen horen. Hij was content en vond het mooi, zei hij.

Over het Requiem

Het Requiem bestaat uit 5 delen met korte fragmenten voorafgaand aan elk deel. Deze fragmenten dienen als inleiding of overgang naar een nieuw deel. De delen sluiten gelijk op elkaar aan. Een opzet zoals Moessorgski’s ‘Schilderijententoonstelling’, waarin een muzikaal fragment de tijd overbrugt terwijl de bezoeker van het ene naar het andere schilderij wandelt.

Everts Requiem begint met dit korte fragment. Forte!! Met de deur in huis, met gestrekt been, zoals Evert dat zou doen. Gelijk aanwezig, in vol ornaat, de volle aandacht naar zich toetrekkend, direct gevolgd door maten van inkeer en bedachtzaamheid, van zachtmoedigheid. Evert was alles of niets, verstild tijdens zijn werkuren en luidruchtig in gezelschap. Hij zocht de grenzen van zijn bestaan.

Deel 1

Een deel waarin het besef komt dat het leven eindig is. De beweging in de muziek symboliseert de voortgang van het leven en de samenklank en dynamiek geven de gemoedstoestand van afscheid weer. Dit deel gaat naadloos over in deel 2.

Deel 2 · Berend Botje

Indertijd kreeg ik een boekje van Evert en Anna met werk van Evert en daarbij recepten van goede maaltijden en wat je erbij zou moeten drinken. Eén schilderij trok mijn aandacht: ‘Berend Botje’, waarvan Evert nog een tweede exemplaar had willen maken voor zijn dood. Dit exemplaar is helaas niet afgekomen, maar Anna heeft mij deze ‘unvollendete’ cadeau gedaan. Hoe hij in een paar houtskoolvegen en streepjes een perfecte sfeer en beweging van het bootje en de zeilen weergeeft: de meester spreekt.

Klompje zeilen was in onze kindertijd een speciale activiteit. Je maakte een bootje met mast, zwaarden en een roertje van een afgedankte klomp. Moeder naaide dan het zeiltje. Eenmaal losgelaten op een groot water ging het bootje haar eigen gang, en of het terugkwam was altijd de vraag, meestal niet. Everts laatste gang.

Berend Botje ging uit varen
Met zijn bootje naar Zuidlaren
De weg was recht, de weg was krom
Nooit kwam Berend Botje weerom

Karakteristiek is de eerste sprong van een grote sext, op het zware deel van de maat. Wat je hoort is de beweging van het bootje op de golven dat langzaam maar zeker van ons wegdrijft.

Deel 3 · Everts Aukjes

Everts ‘Aukjes’ zijn bronzen beelden van welgeschapen, sierlijk schaatsende vrouwspersonen, die hij met Anna aan elk van de 11 steden van Friesland heeft geschonken. In de muziek hoor je een wals; omdat die door 3 tuba’s gespeeld wordt zie je de volumineuze Aukjes zwieren over de oneindige ijsvlakten. Soms gaat de wals even mank: dan struikelt Aukje even. Soms komt een flard van ‘Brabantse nachten zijn lang’ langs. Het leven in zijn volheid leven, dat was Everts motto.

Deel 4 · Gloria Victoria

Een indrukwekkend schilderij van een volumineuze naakte vrouw met trompet op een groot paard met sierlijke dunne poten, dat lijkt te dansen. Evert was een verwoed paardrijder en galoppeerde graag over het Bloemendaalse strand terwijl hij het beginthema van Wagners Tannhäuser luidkeels over het strand schalde. Vandaar dat op het hoogtepunt van dit deel die melodie langskomt.

Deel 5

Het deel van afscheid. Op een thema in de baslijn en een steeds terugkerend ritme in de pauken keren motieven uit het eerste deel en flarden van ‘Berend Botje’ terug. En nu definitief verdwijnt Evert door het stoppen van de muziek. Om nooit meer te verdwijnen in onze herinneringen.

— Hoite Pruiksma